Tarło Piotr Franciszek h. Topór (1672–1722), kanonik poznański, gnieźnieński i krakowski, biskup inflancki, następnie poznański.

Ur. zapewne w Krakowie, był synem woj. smoleńskiego Adama (zob.) oraz Franciszki Teodory, córki Krzysztofa Opalińskiego (zob.) i Teresy Konstancji z Czarnkowskich. Miał braci: Stanisława Franciszka (zob.), Michała (1678–1727), generała-lejtnanta wojsk francuskich, i Jana Franciszka (zm. 1739).

T. uczył się w kolegium jezuickim w Poznaniu; na dalsze studia wyjechał w r. 1689 do akad. jezuickiej w Grazu, a następnie do Rzymu, gdzie uzyskał doktorat teologii. Już podczas pobytu zagranicą otrzymał w r. 1694 z prowizji papieskiej kanonię katedralną w Poznaniu (złożył rezygnację w r. 1702). W r. 1695 (między majem a październikiem) był w Padwie, gdzie wpisał się do metryki nacji polskiej. Zapewne przed r. 1697 wybrał się do Paryża, a po powrocie do Polski przyjął 29 III 1698 święcenia kapłańskie z rąk sufragana krakowskiego Stanisława Szembeka. W rodzinnej diec. krakowskiej uzyskał probostwa w Pacanowie i Morawicy, a już 6 VIII 1699 instalował się na kanonii gnieźnieńskiej fundi Kołaty. W r. 1708 został scholastykiem w kapit. sandomierskiej. W 2. poł. grudnia t.r. król Stanisław Leszczyński przesłał nuncjuszowi N. Spinoli suplikę «in favore» T-y. Być może chodziło o nadanie mu komendatoryjnego opactwa tynieckiego. W tej sprawie T. gotów był nawet jechać do Rzymu. Stało się to nieaktualne po ucieczce Leszczyńskiego z Polski w sierpniu 1709. T. w l.n. ponownie pojechał do Rzymu, a w drodze powrotnej, w marcu 1710, znów odwiedził Padwę.

Dn. 11 I 1712 wszedł T. w skład kapit. katedralnej krakowskiej (zrezygnował 12 II 1717). W wyniku zabiegów krewnego, bp. poznańskiego Michała Bartłomieja Tarły (zob.), został 19 XI t.r. ponownie kanonikiem poznańskim, 5 XII archidiakonem śremskim (był nim do r. 1714), a 30 I 1713 otrzymał prowizję papieską na biskupstwo tytularne klaudiopolitańskie (Claudiopolis), jak również na sufraganię poznańską. Sakry biskupiej udzielił mu 26 V t.r. bp Tarło, a 17 VI powierzył funkcję wikariusza generalnego i oficjała poznańskiego. Panegirykiem „Honorum jus aeternum purpuratae Tarłorum domus…” (Posnaniae 1713) uczcili wtedy T-ę jezuici poznańscy. Kapituła wybrała go 4 IV 1714 na archidiakona poznańskiego, a w r. 1717 na prepozyta katedry. Podczas wakansu na stolicy biskupiej pełnił T. od 30 IX 1715 do 22 XI 1716 funkcję administratora diecezji. Przed 23 I 1716 król August II mianował go na biskupstwo inflanckie, lecz zapewne nie otrzymał on jeszcze prowizji papieskiej i nadal pełnił funkcję sufragana poznańskiego. W dn. 8–9 IX 1717 uczestniczył na Jasnej Górze w uroczystej koronacji obrazu NMP. Jako biskup nominat wziął udział 16 XII t.r. w obradach rady senatu we Wschowie. Zaliczany wówczas do stronników dworskich, otrzymał od Augusta II opactwo komendatoryjne cystersów w Paradyżu, które objął tuż po 11 VIII 1718 przez pełnomocników. Dn. 23 IV 1719 współkonsekrował w kościele Mariackim w Krakowie krewnego, Jana Pawła Tarłę (zob.) na biskupa. Po przejściu bp. poznańskiego Krzysztofa Antoniego Szembeka na biskupstwo kujawskie, otrzymał 30 X t.r. nominację królewską na bp. ordynariusza poznańskiego. Jeszcze jako nominat uczestniczył w sejmie 1719/20 r. Papieską bullę uzyskał 16 XII 1720, a ingres do katedry poznańskiej odbył 18 VIII 1721. Jezuici poznańscy i warszawscy poświęcili mu wówczas panegiryki, a Stanisław Konarski uczcił jego ingres do warszawskiej kolegiaty św. Jana utworem „Consul et pontifex Deo et populo…” (Varsaviae 1721). T. ogłosił listy pasterskie w l. 1713 (jako sufragan), 1721 i 1722 (dwukrotnie). Wziął udział w radzie senatu 17 V 1721 w Warszawie, a na rozpoczęcie sejmu 1722 r. odprawił mszę w kolegiacie św. Jana. T. zmarł 19 XI 1722 w Warszawie, został pochowany tamże w kościele p. wezw. Świętego Krzyża. Panegiryk epitafijny poświęcił mu m.in. Konarski („Anima consiliorum coelo recepta…” b.m.w. 1722).

Portret (miedzioryt) przez Wojciecha Derpowicza z r. 1719 przedstawiający T-ę jako bp. sufragana poznańskiego., reprod. w: Łomnicka-Żakowska E., Grafika portretowa epoki saskiej w Polsce, W. 2003 nr 76; – Enc. katol.; Estreicher, XXI; Katalogi biskupów poznańskich, P. 2004; Korytkowski, Prałaci gnieźn., IV; Przybyszewski B., Katalog kanoników Krakowskiej Kapituły Katedralnej w XVIII wieku, Kr. 2009; – Chachaj M., Wykształcenie Tarłów od połowy XVII do końca XVIII wieku, w: Tarłowie. Z dziejów kulturalnych, gospodarczych i politycznych rodu, Red. H. Gmiterek, A. Szymanek, Janowiec 2009 II 12–13; Dygdała J., Episkopat rzymskokatolicki doby saskiej. Aktywność w życiu publicznym Rzeczypospolitej, w: Między monarchą a demokracją. Studia z dziejów Polski XV–XVIII wieku, Red. A. Sucheni-Grabowska, M. Żaryn, W. 1994; Jarochowski K., Zdobywcy i okupanci staropolskiego Poznania, P. 2007 s. 185 (jako Bartłomiej Tarło); Konopczyński W., Stanisław Konarski, W. 1926; Kosińska U., Sejm 1719–1720 a sprawa ratyfikacji traktatu wiedeńskiego, W. 2003; Kriegseisen W., Ewangelicy polscy i litewscy w epoce saskiej (1696–1763), W. 1996; Kubica B., Pierwsza koronacja cudownego obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, „Studia Claromontana” T. 25: 2007 s. 453; Nowacki, Dzieje archidiec. pozn.; Prokop K. R., Sakry ordynariuszy i sufraganów poznańskich w XVIII stuleciu, „Ecclesia. Studia z Dziejów Wpol.” T. 2: 2006 s. 121, 126, 128–32; Warminski T., Urkundliche Geschichte des ehemaligen Cistercienser-Klosters zu Paradies, Meseritz 1886 s. 153–4, 280; – Acta nuntiaturae Polonae, Wyd. J. Kopiec, Kr. 2007 XLII vol. 2, 2014 XLIII vol. 3; Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego. Lata 1696–1732, Wyd. M. Zwierzykowski, P. 2008; Arch. nacji pol. w Uniw. Padewskim; Kroniki benedyktynek poznańskich, Wyd. M. Borkowska i in., P. 2001; Rafałowiczówna J., A z Warszawy nowiny te… Listy do Elżbiety Sieniawskiej z lat 1710–1720, Wyd. B. Popiołek, Kr. 2000; Teka Podoskiego, II 49, 208–9; – B. Czart.: rkp. 567 s. 363; B. Jag.: rkp. 6252 s. 109.

Jerzy Dygdała